Author: MRT www.Win2Farsi.com

دانشکده علوم توانبخشی
دفتر توسعه آموزش EDO

ده سوال اساسی که حین طراحی کوریکولوم آموزشی باید بدان توجه نمود !

تهیه و تنظیم:
مرجان شهبازی (دانشجوی دکتری تخصصی کاردرمانی)
با راهنمایی دکتر سیده زهرا نهاردانی (دکترای آموزش پزشکی)

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

سوال اول: نیازها در رابطه با پیامدهای برنامه آموزشی چیست؟
در این سطح با استفاده از چندین رویکرد که در ادامه به آن‌ها پرداخته می‌شود، نیازهای آموزشی شناسایی می‌شوند.
در این رویکرد سنتی، نیازها براساس صلاح‌دید اساتید توصیف می‌شوند. اساتید نظرات خود را در قالب اعضای هیئت متخصصان (expert panel)، یا با استفاده از نگارش کتاب و مقالات بیان می‌کنند.
نیازها با برنامه‌های درسی موجود تکمیل نمی‌شود. خطای انسانی

the wiseman approach

B. a study of errors in practice

4

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

کوریکولوم در محدودترین شکل شامل محتوا و آزمون است؛ یادگیری از جمع‌آوری لیستی از محتوا آغاز و با ارزیابی در قالب یک امتحان خاتمه می‌یابد. اما در طراحی کوریکولوم باید به مفاهیم دیگری مانند اهداف آموزشی، روش‌های یادگیری و سازماندهی محتوا نیز توجه داشت (شکل شماره 1).
شکل 1- محتوای کوریکولوم آموزشی

شکل 1- محتوای کوریکولوم آموزشی

3

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

E. study of star performance

در این شیوه سعی بر آن است تا اطلاعاتی در مورد مهارت‌ها و شایستگی‌های مورد نیاز این حرفه با بررسی عملکرد پزشکانی که به‌عنوان ستاره شناخته می‌شوند، جمع‌آوری کرد.
در این شیوه با مطالعه سیلابس‌ها و طرح دورههای تدریس شده، می‌توان اطلاعاتی در مورد آن‌چه در حال حاضر تدریس می‌شود، به‌دست آورد.

F. analysis of existing curricula including syllabi and examinations

6

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

مطالعه خطاهای درمانی می‌تواند اطلاعاتی برای تغییر در شیوه‌های آموزشی فراهم کند.
در این شیوه از افراد خواسته می‌شود تا حوادث پزشکی که برایشان اتفاق افتاده‌است یا نظاره‌گر آن‌ها بوده‌اند را توصیف کنند.
در این شیوه وظایف انجام‌شده توسط پزشک، مشاهده و ثبت می‌شود.

C. critical incident studies

D. task analysis of established practitioners

5

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

Objective های کوریکولوم با جزئیات مشخص می‌کند که دانشجو پس از اتمام دوره چه کارهایی را می‌تواند انجام دهد.
شکل 2 رابطه کلی بین need ها و objective ها را نشان می‌دهد:
شکل 2- ارتباط بین need ها و objective ها
ناحیه A نشان‌دهنده need هایی است که با objective های دوره آموزشی برآورده شده‌اند.
ناحیه B نشان‌دهنده need هایی است که شناسایی شده اما با
ناحیه B نشان‌دهنده need هایی است که با objective های دوره آموزشی برآورده نشده‌اند.

8

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

در این شیوه از فارغ‌التحصیلان خواسته می‌شود تا حوزه‌هایی که در برنامه‌درسی نیاز به تجدیدنظر دارند را شناسایی کنند.
سوال دوم: Aim و Objective ها چیست؟
یک گروه آموزشی ممکن است، تصمیم بگیرد که هدف اصلی (Aim) آن تربیت متخصصانی باشد که توانایی و انگیزه لازم را برای رفع نیازهای جامعه داشته‌باشند و در عین حال قادر به ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر نیز باشند، این در حالی است که در گروهی دیگر ممکن است هدف آن‌ها تربیت متخصصانی باشد، که قادر به کار در هیچ شاخه‌ای از علم پزشکی بدون آموزش تحصیلات تکمیلی نباشند.

G. views of react graduates

7

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

پذیرش این مسئله که تحصیلات پزشکی یک فعالیت مادام‌العمر است و نیاز به توسعه و بروزرسانی دارد.
توانایی اتخاذ رویکرد حل مسئله در موقعیت‌های بالینی
تحت نظارت، مسئولیت مدیریت طیف مشخصی از شرایط بالینی حاد و مزمن را برعهده گیرد.
همکاری بین رشته‌ای با سایر متخصصان حوزه سلامت و رفاه
توانایی برنامه‌ریزی و اجرای یک برنامه درمانی متناسب با مشکل بالینی بیمار با درنظر گرفتن ایمنی بیمار و عوامل اقتصادی او
سوال سوم: چه محتوایی باید گنجانده شود؟
محتوای آموزش پزشکی چندان واضح نیستند. به‌عنوان مثال، چه دانش آناتومیکی مورد نیاز است؟ آیا علوم رفتاری باید مطالعه شود؟

10

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

objective ها برآورده نشده‌اند.
ناحیه C نشان‌دهنده objective ‌هایی است که need های شناسایی‌شده را منعکس نمی‌کنند.
در یک دوره آموزشی دایره‌ها کاملا با یک‌دیگر هم‌پوشانی دارند و فقط ناحیه A قابل مشاهده است، با این حال این مورد همیشه ممکن نیست. برای مثال در توسعه یک دوره آموزش از راه دور، need ها توسط گروهی از پزشکان عمومی مشخص شد. تعدادی از آن‌ها را نمی‌توان به‌راحتی به دوره آموزشی اضافه کرد و به‌عنوان موضوعاتی برای کارگاه بین‌رشته‌ای با سایر اعضای تیم خدمات بهداشتی درمانی مناسب‌تر بود.
نمونه‌هایی از objective های دوره پزشکی عمومی یا undergraduate:
پذیرش این مسئله که تحصیلات پزشکی یک فعالیت مادام‌العمر

9

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

فارماکولوژی جهت تعیین بهترین مُسکن برای بیمار .
اجازه توسعه تفکر انتقادی را به دانشجویان بدهد. مانند تلاش برای انجام تحقیقات بالینی با توجه یه یافته‌های آزمایشگاه بیوشیمی.
به درک سایر موضوعات در طول دوره کمک کند. برای مثال، معرفی رادیولوژی به‌عنوان بخشی از دوره آموزشی جهت درک کاربردهای آناتومی.
سوال چهارم: محتوا چگونه باید سازماندهی شود؟
آیا موضوعات باید به ترتیب خاصی پوشش داده شوند؟
چه زمانی می‌توان تخصص‌های جزئی مثل گوش، چشم و ... را به دوره آموزشی اضافه کرد؟
کدام اساتید یا گروه‌های آموزشی مسئول پوشش هر موضوع هستند؟

12

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

پس از تصمیم‌گیری در مورد گنجاندن یک موضوع، وسعت یا عمق پوشش آن باید تعیین گردد.
به‌طور مستقیم به اهداف دوره کمک می‌کنند. برای مثال: اگر قرار باشد دانشجو پس از اتمام دوره بتواند با استفاده از فشارسنج، فشارخون بیمار را اندازه‌گیری کند. دانشجو باید در حین دوره آموزشی یاد بگیرد که چگونه از فشارسنج استفاده کند.
به‌عنوان یک building block است که برای دانشجویان مهارت‌ها یا دانش مورد نیاز برای بخش بعدی را فراهم می‌کنند . به‌عنوان مثال، استفاده از دانش آناتومی، فیزیولوژی و

چهار معیار برای پذیرفته‌شدن محتوای آموزشی در یک کوریکولوم

11

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

جمع‌آوری اطلاعات تاکید بر ارائه اطلاعات است.
در تدریس تلفیقی تاکید برکنار هم قراردادن موضوعات مختلف است. در این سیستم به‌جای آموزش آسیب‌شناسی، بافت‌شناسی و ... بر سیستم‌های بدن مانند تنفس یا گوارش تاکید می‌شود. در حالی‌که در رویکرد تک محوری بر آموزش‌های سنتی پزشکی مانند بیوشیمی، آناتومی و ... متمرکز است.
در رویکرد جامعه‌محور، آموزش بر جامعه متمرکز است، مانند آموزش دانشجویان در یک مرکز بهداشتی، در حالی‌که در رویکرد بیمارستان‌

Integrated (multidisciplinary/ specially discipline)

Community based/ hospital based

14

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

سوال پنجم: چه راهبردهای آموزشی باید اتخاذ شود؟
در آموزش، انتخاب پیچیده‌تر است. یکی از بهترین استراتژی‌ها برای انتخاب راهبردهای آموزشی SPICES است.
در استراتژی دانشجو محور به دانشجویان تاکید می‌شود. در این استراتژی دانشجویان می‌توانند زمان، سرعت و شیوه آن‌چه را که می‌خواهند مطالعه کنند را تعیین کنند. اما در مدل استاد محور، اساتید تعیین‌کننده موارد فوق هستند.
در رویکرد مبتنی بر حل مسئله دانشجویان دانش و مهارت‌های خود را از طریق مقابله با مشکلات به‌دست می‌آورند. اما در شیوه جمع‌آوری

Student centered/ teacher centered
tudent-centered/ teacher centered

Problem solving/ information gathering

13

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

سوال ششم: چه روش‌های آموزشی باید استفاده شود؟
تصمیم‌گیری در مورد شیوه‌های آموزشی شامل دو حوزه تصمیم‌گیری می‌شود:
گروه‌بندی دانشجویان
استفاده از ابزارهای آموزشی
در حوزه اول تصمیم‌گیری، گروه‌بندی دانشجویان شامل: تدریس برای کل کلاس، تدریس در قالب گروه‌های کوچک‌تر و یادگیری فردی می‌شود.
در حوزه آموزش پزشکی معمولا ترکیبی از سه روش به‌کار گرفته می‌شود. سخنرانی مقدماتی در مورد چارچوب و واژگان، دو هفته مطالعه فردی و برگزاری گروه‌های کوچک برای ملاقات با مربی و بررسی نمونه‌های بالینی.

16

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

-محور بر آموزش در یک بیمارستان آموزشی متمرکز است.
در استراتژی انتخابی، دانشجویان خود انتخاب می‌کنند که کدام جنبه از موضوعات یا حتی کدام موضوعات را می‌خواهند، مطالعه کنند. اما در یک برنامه استاندارد هیچ دوره انتخابی در برنامه درسی وجود ندارد و دانشجویان توسط اساتید به مطالعه حوزه‌های از پیش تعیین‌شده، هدایت می‌شوند.
در یک برنامه درسی سیستماتیک، شیوه تدریس و یادگیری فراگیران از قبل برنامه‌ریزی و ثبت می‌شود. در حالی‌که در مدل کارآموزی، دانشجویان تحت نظارت یک سرپرست و به همان شیوه‌ای که او وظایف را اجرا می‌کند، کار می‌کنند.

Elective/ standard

Systematic (planned)/ apprenticeship (opportunities)

15

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

استانداردها: در این سطح، ارزیابی می‌تواند به‌صورت هنجارمحور (norm based) یا معیارمحور (criterion based) صورت‌گیرد. در شیوه هنجار محور افراد به دو گروه تقسیم می‌شوند و آن‌ها را از نظر دستیابی به استانداردها (شایستگی) بررسی می‌کنیم. در حالی‌که در شیوه معیارمحور، هدف تمایز قائل شدن بین افراد با عملکردهای مختلف است.
پس از ارزیابی دانشجویان، کوریکولوم نیز باید مورد بررسی قرار‌گیرد. همواره این نکته مهم را به‌خاطر داشتهباشید که نقص در عملکرد دانشجو می‌تواند ناشی از کمبود محتوای آموزشی در کوریکولوم آموزشی باشد. جهت رفع این کاستی‌ها، توصیه می‌شود در ارزشیابی کوریکولوم به نظرات دانشجویان نیز توجه شود.

18

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

حوزه دوم تصمیم‌گیری مربوط به انتخاب ابزار است. شامل فیلم، پاورپوینت، فایل صوتی، متن چاپی، مولاژ (بیمارنما) و بیمار واقعی است.
سوال هفتم: ارزیابی چگونه باید انجام شود؟
در فرآیند آموزشی، نه‌تنها دانشجو بلکه کوریکولوم نیز باید مورد ارزیابی قرار گیرد. چهار جنبه ارزیابی شامل موارد زیر است:
تکنیک ارزیابی: سوالات چندگزینه‌ای، معاینات شفاهی و سوال‌هایی در مورد مدیریت مشکلات بیمار
انتخاب ارزیاب: آیا مسئول دوره خود ارزیابی را انجام می‌دهد یا این‌که ارزیابی توسط شخصی به‌غیر از فرد مسئول انجام می‌شود.
زمان: ارزیابی می‌تواند به‌صورت مستمر در طول دوره یا در انتهای دوره انجام گیرد.

17

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

سوال دهم: فرآیند چگونه مدیریت شود؟
در مدیریت آموزشی، برنامه‌ریزی، اجرا و نظارت بر عهده کیست؟
چگونه می‌توان تغییر یا نوآوری را وارد برنامه آموزشی کرد؟
نقش مدیرگروه، استاد مشاور دوره، هیئت نظارت بر کوریکولوم چیست؟
چه کسانی باید در کمیته‌ نظارت و بازبینی بر کوریکولوم نماینده داشته باشند؟
آیا دانشجویان باید در کمیته نظارت بر کوریکولوم یا بازبینی آن نماینده داشته‌باشند؟

20

ده سوال برای طراحی کوریکولوم

سوال هشتم: جزئیات کوریکولوم چگونه باید ابلاغ شود؟
کارکنان آموزش و دانشجویانی که برنامه درسی برای آن‌ها طراحی شده‌است باید از جزئیات کوریکولوم مطلع شوند. این کار را می‌توان از طریق ارائه syllabus (رئوس مطالب) و time table (جدول زمانبندی دروس) انجام داد.
سوال نهم: چه محیط آموزشی باید تقویت شود؟
آب‌وهوای محیط آموزشی تاثیر عمیقی بر رفتار و عملکرد دانشجویان دارد. همواره این سوال را به‌خاطر داشته باشید که آیا محیط آموزشی باعث تشویق دانشجویان جهت همکاری آن‌ها در امور آموزشی می‌شود یا خیر؟

19

Ten questions to ask when planning a course or curriculum

what are the needs in relation to the product of the training programme?
What are the aims and objectives?
What content should be included?
How should the content be organized?
What educational strategies should be adopted?
What teaching methods should be used?
How should assessment be carried out?
How should details of the curriculum be communicated?
What educational environment or climate should be fostered?
How should the process be managed?

21

#

#